Η νηστεία των Χριστουγέννων ξεκινά στις 15 Νοεμβρίου και κρατά ως τις 24 Δεκεμβρίου. Για πολλούς είναι κομμάτι της πίστης και της παράδοσης. Από διατροφική πλευρά, είναι και μια ευκαιρία να φας περισσότερα όσπρια, λαχανικά και φρούτα, αρκεί το πιάτο σου να μένει πλήρες.
Με λίγα λόγια
Η Ορθόδοξη νηστεία είναι ουσιαστικά μια διατροφή χωρίς κρέας, γαλακτοκομικά και αυγά, για περίπου 180–200 μέρες τον χρόνο. Οι έρευνες στην Ελλάδα δείχνουν ότι μπορεί να βοηθήσει τη χοληστερίνη και το σάκχαρο. Θέλει όμως προσοχή σε πρωτεΐνη, σίδηρο, ασβέστιο και βιταμίνη B12, και καλύτερα να αποφεύγεις τα πολλά «νηστίσιμα» επεξεργασμένα.
Τι είναι η Ορθόδοξη νηστεία
Στη νηστεία δεν τρως κρέας, γαλακτοκομικά και αυγά. Σε κάποιες μέρες επιτρέπεται ψάρι, σε άλλες όχι, και κάποιες μέρες δεν μπαίνει ούτε λάδι. Οι κύριες περίοδοι είναι:
- Νηστεία των Χριστουγέννων: 15 Νοεμβρίου – 24 Δεκεμβρίου
- Μεγάλη Σαρακοστή: πριν από το Πάσχα
- Δεκαπενταύγουστος: 1–14 Αυγούστου
- Τετάρτη και Παρασκευή τις περισσότερες εβδομάδες του χρόνου
Για το ποιες μέρες επιτρέπεται ψάρι οι οδηγίες διαφέρουν, γι’ αυτό ρώτα τον πνευματικό σου. Εδώ μιλάμε για το διατροφικό κομμάτι.
Η νηστεία αυτή είναι διαφορετική από τη διαλειμματική νηστεία, όπου μετράει πότε τρως και όχι τι τρως.
Τι δείχνουν οι έρευνες
- Χοληστερίνη: σε μελέτη στην Κρήτη, όσοι νήστευαν σε όλες τις περιόδους είχαν στο τέλος της χρονιάς χαμηλότερη ολική και «κακή» (LDL) χοληστερίνη από όσους δεν νήστευαν.
- Σάκχαρο και λιπίδια: μια ανασκόπηση του 2023 βρήκε ευνοϊκά αποτελέσματα στο σάκχαρο και στα λιπίδια του αίματος. Για την αρτηριακή πίεση τα δεδομένα δεν είναι ξεκάθαρα.
- Περισσότερες φυτικές ίνες: με όσπρια, λαχανικά, φρούτα και δημητριακά ολικής, το πιάτο έχει περισσότερες φυτικές ίνες, που βοηθούν το έντερο και τον κορεσμό.
Τα οφέλη αυτά έρχονται από το τι τρως: όσπρια, λαχανικά, ελαιόλαδο. Η νηστεία δεν «καθαρίζει» το σώμα από τοξίνες. Αυτό το κάνουν ήδη το συκώτι και τα νεφρά.
Τι θέλει προσοχή
Οι ίδιες μελέτες δείχνουν ότι στη νηστεία πέφτει συχνά η πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης B12. Με λίγη οργάνωση καλύπτονται:
- Πρωτεΐνη: όσπρια (φακές, ρεβίθια, φασόλια, φάβα), αρακάς, τόφου και προϊόντα σόγιας, ξηροί καρποί και σπόροι. Βάλε μια πηγή πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα.
- Σίδηρος: όσπρια, πράσινα φυλλώδη, ξηροί καρποί, αποξηραμένα φρούτα. Ο σίδηρος από φυτικές τροφές απορροφάται καλύτερα με βιταμίνη C (λεμόνι, πιπεριά, πορτοκάλι, μπρόκολο). Άφησε τον καφέ και το τσάι για λίγο μετά το φαγητό.
- Ασβέστιο: ταχίνι, αμύγδαλα, πράσινα φυλλώδη, φυτικά ροφήματα ή γιαούρτια σόγιας εμπλουτισμένα με ασβέστιο.
- Βιταμίνη B12: δεν υπάρχει σε φυτικές τροφές. Αν τρως θαλασσινά (χταπόδι, καλαμάρι, μύδια, γαρίδες) στη νηστεία σου, βοηθούν. Αλλιώς, ψάξε εμπλουτισμένα τρόφιμα. Αν νηστεύεις πολλές μέρες τον χρόνο, ρώτα τον γιατρό σου για έλεγχο ή συμπλήρωμα.
Τα «νηστίσιμα» που δεν είναι πάντα καλή επιλογή
Νηστίσιμο δεν σημαίνει απαραίτητα θρεπτικό. Χαλβάς, νηστίσιμα γλυκά και μπισκότα, πολύ ψωμί και ζυμαρικά, τηγανητά και έτοιμα νηστίσιμα σνακ μπορούν εύκολα να γεμίσουν τη μέρα σου χωρίς πρωτεΐνη. Δεν χρειάζεται να τα κόψεις, αλλά καλύτερα να μην είναι η βάση.
Ιδέες για ισορροπημένα γεύματα
- Πρωινό: βρώμη με φυτικό ρόφημα, φρούτο και ταχίνι, ή ψωμί ολικής με χούμους και λαχανικά. Δες ιδέες για νηστίσιμο πρωινό και vegan πρωινό.
- Μεσημεριανό: φακές, φασολάδα ή ρεβίθια με σαλάτα και λεμόνι. Για κάτι διαφορετικό, δοκίμασε τα όσπρια αλλιώς.
- Με θαλασσινά: πατατοσαλάτα με χταπόδι ή καλαμαράκια φούρνου.
- Γρήγορο βραδινό: νηστίσιμες τορτίγιες με όσπρια και λαχανικά.
- Κάτι γλυκό: νηστίσιμα μπισκότα με 3 υλικά ή φρούτο με ξηρούς καρπούς.
Ποιοι πρέπει να μιλήσουν πρώτα με γιατρό ή διαιτολόγο
- Διαβήτης: περισσότεροι υδατάνθρακες από ψωμί, ζυμαρικά και όσπρια αλλάζουν το σάκχαρο, και μπορεί να χρειαστεί αλλαγή στα φάρμακα.
- Εγκυμοσύνη και θηλασμός: οι ανάγκες σε πρωτεΐνη, σίδηρο, ασβέστιο και B12 είναι αυξημένες. Δες τη διατροφή στην εγκυμοσύνη.
- Παιδιά και έφηβοι: μεγαλώνουν και χρειάζονται πλήρη διατροφή. Συζήτησέ το με τον παιδίατρο.
- Χρόνια νοσήματα (π.χ. νεφρά, αναιμία, γαστρεντερικά): η κλινική διατροφή βοηθά να προσαρμοστεί η νηστεία στην υγεία σου.
Νηστεία και σχέση με το φαγητό
Για κάποιους ανθρώπους οι κανόνες της νηστείας ξυπνούν ενοχές, πολλή αυστηρότητα ή επεισόδια όπου τρώνε πολύ μετά από μέρες περιορισμού. Αν σου συμβαίνει αυτό, δεν φταις εσύ και δεν είσαι μόνος/η. Μπορείς να μιλήσεις με έναν επαγγελματία. Δες πώς βοηθώ στις διατροφικές διαταραχές.
Πώς μπορώ να βοηθήσω
Αν θέλεις ένα πλάνο νηστείας που να σε χορταίνει και να καλύπτει ό,τι χρειάζεσαι, μπορούμε να το φτιάξουμε μαζί, στο γραφείο στη Θεσσαλονίκη ή online. Κλείσε ραντεβού.
Συχνές ερωτήσεις
Παίρνω αρκετή πρωτεΐνη όταν νηστεύω;
Ναι, αν βάζεις σε κάθε γεύμα όσπρια, τόφου, ξηρούς καρπούς ή, όταν επιτρέπονται, θαλασσινά. Μόνο με ψωμί, ζυμαρικά και λαχανικά η πρωτεΐνη μένει χαμηλή.
Πρέπει να παίρνω συμπλήρωμα B12 στη νηστεία;
Η B12 δεν υπάρχει σε φυτικές τροφές. Αν νηστεύεις πολλές μέρες τον χρόνο και δεν τρως θαλασσινά ή εμπλουτισμένα τρόφιμα, ρώτα τον γιατρό σου αν χρειάζεσαι έλεγχο ή συμπλήρωμα.
Η νηστεία αδυνατίζει;
Όχι απαραίτητα. Εξαρτάται από το τι τρως. Πολλά νηστίσιμα γλυκά, ψωμί και τηγανητά μπορεί να δώσουν περισσότερη ενέργεια από ό,τι πριν.
Μπορώ να νηστέψω αν έχω διαβήτη;
Πολλοί άνθρωποι με διαβήτη νηστεύουν, αλλά καλό είναι να το συζητήσεις πρώτα με τον γιατρό σου, γιατί αλλάζουν οι υδατάνθρακες και ίσως τα φάρμακα.
Η νηστεία «καθαρίζει» τον οργανισμό από τοξίνες;
Όχι. Το σώμα καθαρίζεται από μόνο του, μέσω του συκωτιού και των νεφρών. Τα οφέλη της νηστείας έρχονται από τα περισσότερα όσπρια, λαχανικά και φρούτα.
Πηγές
- Sarri KO, et al. Effects of Greek Orthodox Christian Church fasting on serum lipids and obesity. BMC Public Health. 2003;3:16. doi:10.1186/1471-2458-3-16
- Sarri KO, et al. Greek Orthodox fasting rituals: a hidden characteristic of the Mediterranean diet of Crete. Br J Nutr. 2004. PMID: 15333159
- Giaginis C, et al. Christian Orthodox Fasting as a Traditional Diet with Low Content of Refined Carbohydrates That Promotes Human Health: A Review of the Current Clinical Evidence. Nutrients. 2023;15(5):1225. doi:10.3390/nu15051225
- NIH Office of Dietary Supplements: Iron – Fact Sheet for Health Professionals
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin B12 – Fact Sheet for Consumers
Τηλέφωνο
694 285 3962
apostoliadietitian@gmail.com
Διεύθυνση
Βασιλέως Ηρακλείου 47, Θεσσαλονίκη