Διατροφή για ουρικό οξύ και ουρική αρθρίτιδα: τι ισχύει

Το αυξημένο ουρικό οξύ είναι συχνό εύρημα στις εξετάσεις αίματος. Σε κάποιους ανθρώπους δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα, σε άλλους οδηγεί σε ουρική αρθρίτιδα, με πολύ επώδυνες κρίσεις στις αρθρώσεις. Η διατροφή δεν είναι η μόνη λύση, αλλά βοηθά, και κυρίως βοηθά να αποφύγεις τα λάθη που κυκλοφορούν.

Παρακάτω θα βρεις τι λένε οι οδηγίες των ρευματολόγων για τη διατροφή, ποιες τροφές αξίζει να περιορίσεις, ποιες δεν χρειάζεται να κόψεις και πότε χρειάζεσαι γιατρό.

Τι είναι το ουρικό οξύ και η ουρική αρθρίτιδα

Το ουρικό οξύ παράγεται όταν ο οργανισμός διασπά τις πουρίνες, ουσίες που φτιάχνει το ίδιο το σώμα και που υπάρχουν και σε πολλές τροφές. Όταν τα επίπεδά του στο αίμα ανεβαίνουν πάνω από περίπου 6,8 mg/dL, μπορεί να σχηματίσει κρυστάλλους στις αρθρώσεις. Αυτό είναι η ουρική αρθρίτιδα: μια άρθρωση, συχνά στο μεγάλο δάχτυλο του ποδιού, πρήζεται, κοκκινίζει και πονάει πολύ.

Υψηλό ουρικό χωρίς συμπτώματα

Πολλοί έχουν αυξημένο ουρικό οξύ χωρίς να έχουν κάνει ποτέ κρίση. Σε αυτή την περίπτωση, οι οδηγίες του Αμερικανικού Κολεγίου Ρευματολογίας (ACR, 2020) δεν προτείνουν συνήθως φάρμακα. Αξίζει όμως να προσέξεις τη διατροφή και τον τρόπο ζωής, και να το συζητήσεις με τον γιατρό σου.

Όταν υπάρχει ουρική αρθρίτιδα

Όταν έχεις κάνει κρίσεις, ο γιατρός συνήθως δίνει φάρμακο που ρίχνει το ουρικό οξύ, με στόχο να μείνει κάτω από 6 mg/dL. Η διατροφή βοηθά μαζί με τα φάρμακα, δεν τα αντικαθιστά.

Τι προτείνουν οι οδηγίες για τη διατροφή

Ας ξεκινήσουμε από κάτι που λίγοι λένε: σύμφωνα με τις βρετανικές οδηγίες (NICE, 2022), δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη δίαιτα που να έχει αποδειχθεί ότι σταματά τις κρίσεις ή ρίχνει το ουρικό οξύ. Αυτό που προτείνεται είναι μια ισορροπημένη διατροφή, με προσοχή σε λίγα συγκεκριμένα σημεία. Δεν χρειάζεσαι λοιπόν αυστηρή «δίαιτα για το ουρικό», αλλά στοχευμένες αλλαγές.

Οι οδηγίες του ACR (2020) και της Ευρωπαϊκής Ρευματολογικής Εταιρείας (EULAR, 2016) συμφωνούν στα βασικά:

Αλκοόλ

Περιόρισέ το. Η EULAR αναφέρει ειδικά τη μπύρα και τα ποτά (οινοπνευματώδη).

Αναψυκτικά και ροφήματα με ζάχαρη

Οι οδηγίες προτείνουν να περιορίσεις τα αναψυκτικά και τα ροφήματα με πρόσθετη ζάχαρη, κυρίως όσα έχουν σιρόπι φρουκτόζης. Νερό, ανθρακούχο χωρίς ζάχαρη ή αφεψήματα είναι καλύτερες επιλογές.

Κρέας και θαλασσινά με μέτρο

Οι οδηγίες προτείνουν να αποφεύγεις την υπερβολική κατανάλωση κρέατος και θαλασσινών και τα βαριά γεύματα. Δεν χρειάζεται να τα κόψεις. Αρκεί να μην είναι κάθε μέρα σε μεγάλες μερίδες, και να υπάρχουν στο πιάτο σου και λαχανικά, όσπρια, δημητριακά.

Βάρος και κίνηση

Όταν υπάρχει περιττό βάρος, οι οδηγίες προτείνουν σταδιακή μείωσή του, και η EULAR προτείνει και τακτική άσκηση. Αν σε αφορά, μπορούμε να το δουλέψουμε μαζί, ήπια και χωρίς αυστηρές δίαιτες, στη διαχείριση βάρους.

Τι δεν χρειάζεται να κόψεις

Λαχανικά και όσπρια

Πολλές λίστες «απαγορευμένων τροφών» βάζουν το σπανάκι, τα μανιτάρια, το κουνουπίδι και τα όσπρια, επειδή έχουν πουρίνες. Σε μεγάλη μελέτη με περίπου 47.000 άνδρες, τα λαχανικά πλούσια σε πουρίνες, μαζί και τα όσπρια, δεν συνδέθηκαν με μεγαλύτερο κίνδυνο για ουρική αρθρίτιδα. Αντίθετα, το κρέας και τα θαλασσινά συνδέθηκαν με μεγαλύτερο κίνδυνο.

Άρα οι φακές, τα φασόλια και τα ρεβίθια μένουν στο τραπέζι σου.

Γαλακτοκομικά

Στην ίδια μελέτη, όσοι έπιναν και έτρωγαν περισσότερα γαλακτοκομικά, κυρίως χαμηλά σε λιπαρά, είχαν μικρότερο κίνδυνο. Είναι μελέτη παρατήρησης, οπότε δεν αποδεικνύει ότι τα γαλακτοκομικά προστατεύουν, αλλά σίγουρα δεν χρειάζεται να τα αποφεύγεις.

Στην πράξη: το ελληνικό τραπέζι

Με βάση τα παραπάνω, έτσι μπορείς να το δεις στην καθημερινότητα:

• Τρως κανονικά: λαχανικά (και σπανάκι, μανιτάρια, κουνουπίδι), όσπρια, γαλακτοκομικά, δημητριακά, νερό.
• Με μέτρο: κρέας, ψάρι, θαλασσινά, σε λογικές μερίδες και όχι κάθε μέρα σε μεγάλες ποσότητες.
• Περιόρισε: μπύρα και οινοπνευματώδη ποτά, αναψυκτικά με ζάχαρη, πολύ βαριά και μεγάλα γεύματα.

Μερικά παραδείγματα

• Μεζέδες με φίλους: αντί για πολλές μπύρες και πιατέλες με κρεατικά, βάλε στο τραπέζι σαλάτες, όσπρια (φάβα, ρεβιθοκεφτέδες), λαχανικά ψητά και νερό, και πάρε από τα κρεατικά μια λογική μερίδα.
• Κυριακάτικο τραπέζι: το κρέας μπορεί να υπάρχει. Αρκεί να μην είναι ο μόνος πρωταγωνιστής, και να συνοδεύεται από λαχανικά και σαλάτα.
• Καλοκαίρι και θαλασσινά: μια μερίδα θαλασσινά στις διακοπές δεν είναι πρόβλημα. Πρόβλημα είναι τα μεγάλα γεύματα με θαλασσινά κάθε μέρα, μαζί με μπύρα.
• Εβδομάδα: όσπρια 2–3 φορές την εβδομάδα και λαδερά είναι πολύ καλές επιλογές, ακόμα κι αν έχεις υψηλό ουρικό οξύ.

Ουρικό οξύ, πίεση και καρδιά

Η ουρική αρθρίτιδα συχνά συνυπάρχει με υπέρταση, διαβήτη και αυξημένη χοληστερίνη. Γι’ αυτό οι ευρωπαϊκές οδηγίες τονίζουν ότι η πίεση, ο διαβήτης και το κάπνισμα πρέπει να αντιμετωπίζονται μαζί με το ουρικό οξύ. Οι ίδιες αλλαγές στη διατροφή βοηθούν σε όλα. Αν έχεις και υψηλή χοληστερίνη, δες το άρθρο διατροφή για χοληστερίνη.

Συμπληρώματα και «θαυματουργές» λύσεις

• Βιταμίνη C: οι οδηγίες του ACR προτείνουν να μην προστίθεται συμπλήρωμα βιταμίνης C για την ουρική αρθρίτιδα.
• Κεράσια και χυμός κεράσι: τα στοιχεία είναι λίγα και αδύναμα, γι’ αυτό οι οδηγίες δεν κάνουν σύσταση.
• Μαγειρική σόδα: διάβασε τι ισχύει στο άρθρο μπορεί η μαγειρική σόδα να βοηθήσει στην ουρική αρθρίτιδα;

Πότε χρειάζεσαι γιατρό

• Αν μια άρθρωση πρηστεί, κοκκινίσει και πονάει ξαφνικά, πήγαινε σε γιατρό, ιδίως αν έχεις και πυρετό.
• Αν σου έχει δοθεί φάρμακο για το ουρικό οξύ, μην το σταματήσεις επειδή άλλαξες διατροφή, χωρίς να το πεις στον γιατρό σου.
• Αν έχεις και νεφρική νόσο, πέτρες στα νεφρά ή άλλα προβλήματα υγείας, η διατροφή πρέπει να προσαρμόζεται σε αυτά.

Πώς μπορώ να σε βοηθήσω

Δεν χρειάζεσαι μια μεγάλη λίστα με απαγορευμένα. Κοιτάμε μαζί τι τρως και τι πίνεις, και κάνουμε λίγες στοχευμένες αλλαγές που μπορείς να κρατήσεις. Δες πώς δουλεύουμε στην κλινική διατροφή, στο γραφείο στη Θεσσαλονίκη ή με online συνεδρίες. Μπορείς να κλείσεις ραντεβού ή να καλέσεις στο 694 285 3962.

Συχνές ερωτήσεις

Τι να μην τρώω όταν έχω ουρικό οξύ;

Περιόρισε το αλκοόλ (κυρίως μπύρα και ποτά), τα αναψυκτικά και τα ροφήματα με πρόσθετη ζάχαρη, και απόφυγε τις μεγάλες ποσότητες κρέατος και θαλασσινών και τα πολύ βαριά γεύματα.

Μπορώ να τρώω όσπρια αν έχω υψηλό ουρικό οξύ;

Ναι. Σε μεγάλη μελέτη, τα λαχανικά και τα όσπρια με πουρίνες δεν συνδέθηκαν με μεγαλύτερο κίνδυνο για ουρική αρθρίτιδα, σε αντίθεση με το κρέας και τα θαλασσινά.

Επιτρέπεται η μπύρα;

Καλύτερα να την περιορίσεις. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες αναφέρουν ειδικά τη μπύρα και τα οινοπνευματώδη ποτά ανάμεσα σε όσα αξίζει να αποφεύγονται.

Βοηθά η βιταμίνη C;

Οι οδηγίες του Αμερικανικού Κολεγίου Ρευματολογίας προτείνουν να μην παίρνεις συμπλήρωμα βιταμίνης C για την ουρική αρθρίτιδα.

Χρειάζομαι φάρμακο αν έχω υψηλό ουρικό οξύ;

Αν δεν έχεις κάνει ποτέ κρίση, συνήθως όχι. Αν έχεις ουρική αρθρίτιδα, ο γιατρός σου θα κρίνει αν χρειάζεσαι φάρμακο. Η διατροφή βοηθά, αλλά δεν το αντικαθιστά.

Πηγές

• FitzGerald JD, et al. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res 2020;72(6):744–760. PMC
• Richette P, et al. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis 2017;76(1):29–42. doi:10.1136/annrheumdis-2016-209707
• NICE. Gout: diagnosis and management (NG219), 2022. nice.org.uk
• Choi HK, et al. Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. N Engl J Med 2004;350(11):1093–1103. PubMed

Φωτογραφία: Designed by Magnific