Το πρωινό είναι συχνά το πιο «δύσκολο» γεύμα όταν έχεις διαβήτη. Το σάκχαρο μπορεί να είναι ήδη ανεβασμένο όταν ξυπνάς, και πολλά κλασικά πρωινά (δημητριακά, χυμός, τοστ με μαρμελάδα) το ανεβάζουν κι άλλο. Τα καλά νέα: με μερικές απλές αλλαγές, το πρωινό μπορεί να σε κρατήσει χορτάτο/η και το σάκχαρό σου πιο σταθερό όλη τη μέρα.
Με λίγα λόγια
Ένα καλό πρωινό για διαβήτη έχει πρωτεΐνη (αυγό, γιαούρτι, τυρί), λίγους υδατάνθρακες με φυτικές ίνες (ψωμί ολικής, βρώμη, ολόκληρο φρούτο) και λίγα καλά λιπαρά (ξηροί καρποί, αβοκάντο, ελαιόλαδο). Απόφυγε τους χυμούς και τα έτοιμα γλυκά ροφήματα. Αν παίρνεις ινσουλίνη ή χάπια που ρίχνουν το σάκχαρο, μίλα με τον γιατρό σου πριν αλλάξεις πολύ τους υδατάνθρακες ή την ώρα του πρωινού.
Γιατί το σάκχαρο είναι συχνά ψηλό το πρωί
Μπορεί να φαίνεται περίεργο: δεν έχεις φάει όλη τη νύχτα, κι όμως το σάκχαρο είναι ψηλό. Οι κύριοι λόγοι είναι δύο:
- Το «φαινόμενο της αυγής»: τις πρώτες πρωινές ώρες το σώμα βγάζει ορμόνες (όπως κορτιζόλη και αυξητική ορμόνη) που λένε στο συκώτι να ρίξει γλυκόζη στο αίμα, για να έχεις ενέργεια όταν ξυπνήσεις. Όταν έχεις διαβήτη, η ινσουλίνη δεν φτάνει ή δεν δουλεύει τόσο καλά για να το ισορροπήσει. Υπολογίζεται ότι το έχουν περίπου οι μισοί άνθρωποι με διαβήτη τύπου 1 ή τύπου 2.
- Η ινσουλίνη ή τα φάρμακα της νύχτας «τελειώνουν»: αν η δόση του βραδιού δεν καλύπτει ως το πρωί, το σάκχαρο ανεβαίνει σιγά σιγά.
Αν οι πρωινές σου τιμές είναι συχνά ψηλές, δείξε τες στον γιατρό σου. Μπορεί να χρειάζεται αλλαγή στη θεραπεία, όχι μόνο στο πρωινό.
Τι βοηθά στο πρωινό
- Λιγότεροι υδατάνθρακες το πρωί: η ανοχή στη γλυκόζη είναι συχνά πιο χαμηλή το πρωί. Σε μελέτη με άτομα με διαβήτη τύπου 2, ένα πρωινό με πολύ λίγους υδατάνθρακες μείωσε τις ανεβασιές του σακχάρου όχι μόνο μετά το πρωινό αλλά και συνολικά μέσα στη μέρα.
- Πρωτεΐνη σε κάθε πρωινό: αυγά, γιαούρτι, cottage ή άλλο τυρί σε χορταίνουν περισσότερο και βοηθούν το σάκχαρο να ανεβαίνει πιο αργά.
- Υδατάνθρακες με φυτικές ίνες, όχι «σκέτοι»: αν θέλεις ψωμί, βρώμη ή φρούτο, προτίμησε ολικής άλεσης και ολόκληρο φρούτο, και συνδύασέ τα με πρωτεΐνη ή λίγα λιπαρά.
- Όχι «υγρή ζάχαρη»: χυμοί (ακόμα και φρέσκοι), σιρόπια στον καφέ και έτοιμα smoothies ανεβάζουν γρήγορα το σάκχαρο, γιατί δεν έχουν φυτικές ίνες να το καθυστερήσουν.
- Ένας μικρός περίπατος μετά το φαγητό: σε μελέτη, 10 λεπτά περπάτημα μετά από κάθε γεύμα βοήθησαν περισσότερο το σάκχαρο από μισή ώρα περπάτημα σε άλλη ώρα της μέρας.
Μπορώ να τρώω αυγά;
Ναι. Τα αυγά είναι καλή πηγή πρωτεΐνης και ταιριάζουν σε πρωινό για διαβήτη. Όπως με όλα, μέσα σε ένα ισορροπημένο πλάνο: αν έχεις και υψηλή χοληστερίνη ή καρδιαγγειακό πρόβλημα, συζήτησέ το μαζί μου ή με τον γιατρό σου.
7 ιδέες για πρωινό
1. Ψωμί ολικής με γαλοτύρι, αυγό και λαχανικά
Πρωτεΐνη από το αυγό και το γαλοτύρι, φυτικές ίνες από το ψωμί και τα λαχανικά (ντομάτα, πιπεριά, αγγούρι). Απλό, χορταστικό και γρήγορο. Αν προτιμάς κάτι για όλη την εβδομάδα, δοκίμασε την ομελέτα φούρνου.
2. Χυλός βρώμης (πόριτζ) με γάλα και μούρα
Η βρώμη έχει β-γλυκάνες, ένα είδος φυτικών ινών που βοηθά το σάκχαρο να ανεβαίνει πιο αργά. Το γάλα δίνει πρωτεΐνη και ασβέστιο, και τα μούρα έχουν λίγη ζάχαρη για φρούτο. Κράτα τη βρώμη σε μέτρια ποσότητα και πρόσθεσε μια κουταλιά ξηρούς καρπούς ή σπόρους. Εναλλακτικά: overnight oats, έτοιμα από το βράδυ (παράλειψε το μέλι και διάλεξε τη γεύση με κακάο ή φράουλα).
3. Γιαούρτι με λίγη βρώμη, καρύδια και μούρα
Πρωτεΐνη από το γιαούρτι, φυτικές ίνες από τη βρώμη και τα μούρα, καλά λιπαρά από τα καρύδια. Διάλεξε γιαούρτι χωρίς προσθήκη ζάχαρης.
4. Ψωμί ολικής με αβοκάντο και βραστό αυγό
Αυγό για πρωτεΐνη, αβοκάντο για καλά λιπαρά, ψωμί ολικής για φυτικές ίνες. Πολύ καλός συνδυασμός για σταθερό σάκχαρο.
5. Τορτίγια ολικής με cottage και λαχανικά
Το cottage δίνει πολλή πρωτεΐνη και τα λαχανικά φυτικές ίνες, οπότε το σάκχαρο ανεβαίνει πιο αργά από ό,τι με μια σκέτη τορτίγια.
6. Ομελέτα με σπανάκι και μανιτάρια
Σχεδόν χωρίς υδατάνθρακες, οπότε επηρεάζει ελάχιστα το σάκχαρο. Αν θέλεις, συνόδευσέ τη με μια φέτα ψωμί ολικής. Αν παίρνεις ινσουλίνη ή χάπια που ρίχνουν το σάκχαρο, ρώτα τον γιατρό σου αν ένα πρωινό χωρίς υδατάνθρακες είναι ασφαλές για σένα.
7. Ψωμί ολικής με βούτυρο αμυγδάλου και λίγη μπανάνα
Για όσους θέλουν κάτι γλυκό. Βάλε μισή μικρή μπανάνα, όχι πολύ ώριμη, και μια κουταλιά βούτυρο αμυγδάλου (χωρίς ζάχαρη), που καθυστερεί την απορρόφηση.
Για περισσότερες ιδέες δες και το πρωινό χωρίς ζάχαρη.
Πρωινό στο χέρι
Πολλές μπάρες δημητριακών και τα μπισκότα πρωινού έχουν αρκετή ζάχαρη και λίγη πρωτεΐνη, οπότε διάβασε την ετικέτα πριν τα επιλέξεις. Μια πιο εύκολη λύση για «στο χέρι»: ένα φρούτο με μια χούφτα ξηρούς καρπούς, ή ένα γιαούρτι χωρίς ζάχαρη.
Ροφήματα: καφές, χυμοί, smoothies
- Καφές: σκέτος ή με γάλα είναι εντάξει. Πρόσεξε τα σιρόπια, τις σαντιγί και τους έτοιμους γλυκούς καφέδες. Αν δεν ξέρεις τι έχει, ρώτα.
- Χυμοί και smoothies: καλύτερα να τρως ολόκληρο το φρούτο. Ο χυμός ανεβάζει γρήγορα το σάκχαρο.
- Εξαίρεση: αν το σάκχαρό σου πέσει (υπογλυκαιμία), ένα μικρό ποτήρι χυμός είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεσαι, γιατί δρα γρήγορα. Ακολούθησε τις οδηγίες του γιατρού σου.
Μπορώ να παραλείψω το πρωινό;
Δεν απαγορεύεται, αλλά για πολλούς ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2 δεν βοηθά. Σε μελέτη, όταν οι συμμετέχοντες έμεναν χωρίς πρωινό, το σάκχαρο ανέβαινε περισσότερο μετά το μεσημεριανό και το βραδινό, ακόμα κι αν έτρωγαν ακριβώς το ίδιο φαγητό.
Αν παίρνεις ινσουλίνη ή χάπια που ρίχνουν το σάκχαρο (π.χ. σουλφονυλουρίες), μην παραλείπεις γεύματα χωρίς να το συζητήσεις με τον γιατρό σου, γιατί υπάρχει κίνδυνος υπογλυκαιμίας.
Μια σταθερή πρωινή ρουτίνα
- Μέτρα το σάκχαρο όταν ξυπνάς, αν σου το έχει πει ο γιατρός σου. Σου δίνει ένα σημείο αναφοράς για όλη τη μέρα.
- Τρώγε περίπου την ίδια ώρα κάθε μέρα. Έτσι βλέπεις πιο εύκολα τι σου ταιριάζει.
- Σημείωσε τι έφαγες και πώς ήταν το σάκχαρο 2 ώρες μετά, για λίγες μέρες. Είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να βρεις το δικό σου πρωινό.
Πώς μπορώ να βοηθήσω
Κάθε άνθρωπος με διαβήτη είναι διαφορετικός: άλλα φάρμακα, άλλο πρόγραμμα, άλλες προτιμήσεις. Στην κλινική διατροφή φτιάχνουμε μαζί ένα πλάνο που ταιριάζει στη θεραπεία και στην καθημερινότητά σου, σε συνεργασία με τον γιατρό σου. Αν έχεις και αντίσταση στην ινσουλίνη, δες και το άρθρο για την ινσουλινοαντίσταση. Κλείσε ραντεβού στο γραφείο στη Θεσσαλονίκη ή online, ή κάλεσε στο 694 285 3962.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ένα άτομο με διαβήτη να τρώει φρούτα το πρωί;
Ναι. Η Αμερικανική Ένωση Διαβήτη (ADA) και το Diabetes UK λένε ότι τα φρούτα έχουν θέση στη διατροφή για διαβήτη. Προτίμησε ολόκληρο φρούτο, σε μια μερίδα, μαζί με πρωτεΐνη (π.χ. γιαούρτι ή ξηρούς καρπούς).
Ποια φρούτα ταιριάζουν στο πρωινό;
Μήλο, αχλάδι, πορτοκάλι, ακτινίδιο, φράουλες, μύρτιλα και άλλα μούρα, ροδάκινο, δαμάσκηνο. Η μπανάνα και τα σταφύλια δεν απαγορεύονται· σημασία έχει η ποσότητα.
Ο χυλός βρώμης κάνει για διαβήτη;
Ναι, σε μέτρια ποσότητα και φτιαγμένος με γάλα ή γιαούρτι, όχι με ζάχαρη ή μέλι. Οι φυτικές ίνες της βρώμης βοηθούν το σάκχαρο να ανεβαίνει πιο αργά.
Γιατί το σάκχαρό μου είναι ψηλό το πρωί, αφού δεν έφαγα;
Συνήθως λόγω του «φαινομένου της αυγής»: ορμόνες του πρωινού λένε στο συκώτι να βγάλει γλυκόζη. Αν συμβαίνει συχνά, δείξε τις μετρήσεις σου στον γιατρό σου.
Πρέπει να τρώω πρωινό αν έχω διαβήτη;
Για πολλούς ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2 ένα ισορροπημένο πρωινό βοηθά να είναι πιο σταθερό το σάκχαρο όλη τη μέρα. Αν παίρνεις ινσουλίνη ή χάπια που ρίχνουν το σάκχαρο, μη το παραλείπεις χωρίς να το συζητήσεις με τον γιατρό σου.
Πηγές
- Chang CR, Francois ME, Little JP. Restricting carbohydrates at breakfast is sufficient to reduce 24-hour exposure to postprandial hyperglycemia and improve glycemic variability. Am J Clin Nutr. 2019;109(5):1302–1309. doi:10.1093/ajcn/nqy261
- Jakubowicz D, et al. Fasting until noon triggers increased postprandial hyperglycemia and impaired insulin response after lunch and dinner in individuals with type 2 diabetes: a randomized clinical trial. Diabetes Care. 2015;38(10):1820–1826. doi:10.2337/dc15-0761
- Reynolds AN, et al. Advice to walk after meals is more effective for lowering postprandial glycaemia in type 2 diabetes mellitus than advice that does not specify timing: a randomised crossover study. Diabetologia. 2016;59(12):2572–2578. PMID: 27747394
- Porcellati F, Lucidi P, Bolli GB, Fanelli CG. Thirty years of research on the dawn phenomenon: lessons to optimize blood glucose control in diabetes. Diabetes Care. 2013;36(12):3860–3862. PMC3836156
- American Diabetes Association: Fruit · Diabetes UK: Breakfasts for diabetes
Τηλέφωνο
694 285 3962
apostoliadietitian@gmail.com
Διεύθυνση
Βασιλέως Ηρακλείου 47, Θεσσαλονίκη