Όταν θηλάζεις, το σώμα σου δουλεύει για δύο: φτιάχνει γάλα για το μωρό και ταυτόχρονα προσπαθεί να συνέλθει από την εγκυμοσύνη και τη γέννα. Η διατροφή στον θηλασμό δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη ούτε γεμάτη απαγορεύσεις. Χρειάζεται να σου δίνει αρκετή ενέργεια, τα θρεπτικά συστατικά που μετράνε και να χωράει στην καθημερινότητα με ένα νεογέννητο.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει αποκλειστικό θηλασμό για τους πρώτους 6 μήνες και συνέχιση του θηλασμού μαζί με άλλες τροφές έως τα 2 χρόνια ή και περισσότερο. Παρακάτω θα βρεις τι να τρως, τι να περιορίσεις και μια ενδεικτική μέρα γευμάτων.

Με λίγα λόγια

  • Όταν θηλάζεις αποκλειστικά, χρειάζεσαι περίπου 500 θερμίδες περισσότερες τη μέρα. Δεν χρειάζεται να τις μετράς: τρώγε τακτικά και άκου την πείνα σου.
  • Δώσε προσοχή σε ασβέστιο, βιταμίνη D, ιώδιο (με ιωδιούχο αλάτι) και ω-3 από ψάρια χαμηλά σε υδράργυρο.
  • Δεν υπάρχει τροφή που «κατεβάζει» γάλα με βεβαιότητα. Το γάλα εξαρτάται κυρίως από το πόσο συχνά θηλάζει το μωρό.
  • Λίγα πράγματα χρειάζονται περιορισμό: καφεΐνη έως 200 mg τη μέρα, αλκοόλ (καλύτερα καθόλου), ψάρια με πολύ υδράργυρο και κάπνισμα.

Πόση ενέργεια χρειάζεσαι όταν θηλάζεις

Η παραγωγή γάλακτος χρειάζεται ενέργεια. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), μια μητέρα που θηλάζει αποκλειστικά τους πρώτους 6 μήνες χρειάζεται κατά μέσο όρο περίπου 500 θερμίδες επιπλέον τη μέρα. Αυτό είναι περίπου ένα μικρό επιπλέον γεύμα και ένα σνακ, όχι διπλές μερίδες.

Στην πράξη, δεν χρειάζεται να μετράς θερμίδες. Βοηθά να τρως 3 κύρια γεύματα και 1–2 σνακ, να μη μένεις πολλές ώρες νηστική και να έχεις έτοιμα πράγματα κοντά σου, γιατί με ένα μωρό ο χρόνος για μαγείρεμα είναι λίγος.

Τα θρεπτικά συστατικά που μετράνε περισσότερο

Ασβέστιο

Οι ανάγκες σου σε ασβέστιο είναι περίπου ίδιες με πριν, γύρω στα 1.000 mg τη μέρα. Τις καλύπτεις εύκολα με 3 μερίδες γαλακτοκομικών τη μέρα (π.χ. ένα ποτήρι γάλα, ένα γιαούρτι και ένα κομμάτι τυρί). Τα πλήρη και τα ημιαποβουτυρωμένα γαλακτοκομικά έχουν την ίδια ποσότητα ασβεστίου. Αν δεν τρως γαλακτοκομικά, μίλησε με διαιτολόγο για εναλλακτικές ή για συμπλήρωμα.

Τρόφιμο Ασβέστιο (mg ανά 100 γρ., κατά προσέγγιση)
Παρμεζάνα 1.180
Τσένταρ, γκούντα 700
Φέτα 490
Σαρδέλες κονσέρβα (με τα κόκαλα) 380
Κεφίρ 130
Γάλα αγελάδος 120
Γιαούρτι αγελάδος 120
Γιαούρτι στραγγιστό 110

Και τα άλλα σκληρά κίτρινα τυριά, όπως η γραβιέρα, έχουν πολύ ασβέστιο. Το σπανάκι έχει κι αυτό ασβέστιο, αλλά ο οργανισμός απορροφά μόνο περίπου το 5% του, έναντι περίπου 28% από το γάλα. Γι’ αυτό δεν το υπολογίζουμε ως βασική πηγή.

Βιταμίνη D

Η EFSA ορίζει επαρκή πρόσληψη 15 μg βιταμίνης D τη μέρα για ενήλικες, και αυτό ισχύει και όταν θηλάζεις. Η βασική πηγή είναι ο ήλιος. Από τις τροφές, βιταμίνη D έχουν τα λιπαρά ψάρια (σαρδέλα, σολομός, σκουμπρί), ο κρόκος του αυγού και τα εμπλουτισμένα γαλακτοκομικά και δημητριακά. Αν βγαίνεις λίγο έξω ή έχεις χαμηλά επίπεδα, ο γιατρός σου μπορεί να προτείνει συμπλήρωμα.

Για το μωρό: το μητρικό γάλα έχει λίγη βιταμίνη D. Γι’ αυτό, τα μωρά που θηλάζουν παίρνουν συνήθως σταγόνες βιταμίνης D από τις πρώτες μέρες. Η δόση και η διάρκεια ορίζονται από τον παιδίατρο.

Ιώδιο

Το ιώδιο περνά στο μητρικό γάλα και είναι σημαντικό για την ανάπτυξη του εγκεφάλου του μωρού. Η EFSA ορίζει επαρκή πρόσληψη 200 μg τη μέρα όταν θηλάζεις. Το βρίσκεις στα ψάρια και τα θαλασσινά, στα γαλακτοκομικά και στα αυγά. Όταν μαγειρεύεις, προτίμησε ιωδιούχο αλάτι: το απλό θαλασσινό αλάτι συνήθως δεν έχει αρκετό ιώδιο.

Ω-3 λιπαρά και ψάρια

Τα ω-3 λιπαρά (κυρίως το DHA) βοηθούν στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και των ματιών του μωρού. Η καλύτερη πηγή είναι τα λιπαρά ψάρια: σαρδέλα, γαύρος, σολομός, σκουμπρί, κολιός. Μπορείς να τρως 2–3 μερίδες ψάρι την εβδομάδα, και τουλάχιστον η μία να είναι λιπαρό ψάρι. Άλλα ψάρια χαμηλά σε υδράργυρο, για ποικιλία, είναι ο μπακαλιάρος, η τσιπούρα, το λαβράκι και οι γαρίδες.

Απόφυγε τα μεγάλα αρπακτικά ψάρια που έχουν πολύ υδράργυρο, όπως ξιφία, καρχαρία (γλαύκο, σκυλόψαρο) και μεγάλο φρέσκο τόνο. Ο τόνος κονσέρβα light (skipjack) είναι καλή επιλογή. Ο λευκός τόνος (albacore) καλύτερα έως μία μερίδα την εβδομάδα.

Σίδηρος

Οι ανάγκες σου σε σίδηρο είναι παρόμοιες με πριν. Μετά τη γέννα όμως, ειδικά αν υπήρξε αιμορραγία, μπορεί τα αποθέματα να είναι χαμηλά. Καλές πηγές είναι το κόκκινο κρέας, το κοτόπουλο, το χταπόδι, οι φακές και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Συνδύασέ τα με βιταμίνη C (λεμόνι, πιπεριά, πορτοκάλι) για καλύτερη απορρόφηση. Συμπλήρωμα μόνο αν το προτείνει ο γιατρός σου μετά από εξετάσεις.

Φυλλικό οξύ

Το φυλλικό οξύ παραμένει σημαντικό και μετά την εγκυμοσύνη. Το βρίσκεις στα πράσινα φυλλώδη (μαρούλι, σπανάκι, χόρτα), στα όσπρια (φακές, ρεβίθια, φάβα), στους ξηρούς καρπούς και στο ταχίνι. Αν σκέφτεσαι νέα εγκυμοσύνη, ρώτησε τον γυναικολόγο σου για συμπλήρωμα.

Υπάρχουν τροφές που «κατεβάζουν» γάλα;

Είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις. Δεν υπάρχει τροφή που να «κατεβάζει» γάλα με βεβαιότητα. Η παραγωγή γάλακτος εξαρτάται κυρίως από το πόσο συχνά και πόσο καλά θηλάζει το μωρό. Η διατροφή σου βοηθά να έχεις ενέργεια και να μένεις ενυδατωμένη.

Τι βοηθά στην πράξη:

  • Συχνός θηλασμός: όσο πιο συχνά αδειάζει το στήθος, τόσο περισσότερο γάλα παράγεται.
  • Να μην τρως πολύ λίγο: οι αυστηρές δίαιτες και τα πολλά παραλειπόμενα γεύματα μπορεί να σε εξαντλήσουν.
  • Νερό: πίνε όταν διψάς. Ένα ποτήρι νερό σε κάθε θηλασμό είναι μια εύκολη συνήθεια.
  • Βοήθεια από ειδικό: αν ανησυχείς ότι το γάλα δεν φτάνει, μίλησε με σύμβουλο θηλασμού ή μαία. Συχνά το θέμα είναι η τεχνική ή η συχνότητα, όχι το φαγητό.

Ενδεικτική μέρα διατροφής στον θηλασμό

Δεν είναι πρόγραμμα με ποσότητες. Είναι ιδέες για το πώς μπορεί να μοιάζει μια μέρα, για να πάρεις έμπνευση. Οι ανάγκες κάθε γυναίκας είναι διαφορετικές.

  • Πρωινό: γιαούρτι με βρώμη, φρούτο και καρύδια, ή φρυγανισμένο ψωμί ολικής με αυγά, ντομάτα και ένα κομμάτι τυρί.
  • Σνακ: ένα φρούτο με λίγους ξηρούς καρπούς.
  • Μεσημεριανό: φακές ή ρεβίθια με σαλάτα με ντομάτα, πιπεριά και λεμόνι (η βιταμίνη C βοηθά να απορροφηθεί ο σίδηρος των οσπρίων), ή κοτόπουλο με ρύζι και λαχανικά.
  • Απογευματινό: κεφίρ με ένα φρούτο, ή ένα ποτήρι γάλα με ένα φρούτο.
  • Βραδινό: ψάρι (π.χ. σαρδέλες ή σολομός) με πατάτες, χόρτα και ένα γιαούρτι, ή μια ομελέτα με λαχανικά, ψωμί και λίγη φέτα.

Έτσι η μέρα έχει 3 μερίδες γαλακτοκομικών για το ασβέστιο: μία το πρωί, μία το απόγευμα και μία το βράδυ. Τα όσπρια του μεσημεριανού μένουν χωρίς γαλακτοκομικό και με λεμόνι, για να απορροφηθεί καλύτερα ο σίδηρος.

Μικρό κόλπο για τις κουραστικές μέρες: μαγείρεψε διπλή ποσότητα και κράτα μερίδες στην κατάψυξη, και έχε πάντα κοντά σου κάτι εύκολο, όπως φρούτα, γιαούρτι, ξηρούς καρπούς και κράκερ.

Ποιες τροφές «απαγορεύονται» στον θηλασμό;

Πολύ λιγότερες από όσες ακούγονται. Οι περισσότερες τροφές επιτρέπονται κανονικά. Αυτά που χρειάζονται προσοχή είναι λίγα:

  • Καφές και καφεΐνη: έως 200 mg καφεΐνης τη μέρα θεωρούνται ασφαλή για το μωρό σύμφωνα με την EFSA. Αυτό είναι περίπου 2 φλιτζάνια καφέ. Μέτρα και την καφεΐνη από τσάι, κόλα και ενεργειακά ποτά. Τα ενεργειακά ποτά καλύτερα να τα αποφεύγεις.
  • Αλκοόλ: το πιο ασφαλές είναι να μην πίνεις αλκοόλ όσο θηλάζεις. Αν πιεις ένα ποτό σε κάποια περίσταση, περίμενε τουλάχιστον 2 ώρες πριν θηλάσεις. Η άντληση και απόρριψη του γάλακτος δεν διώχνει το αλκοόλ πιο γρήγορα.
  • Ψάρια με πολύ υδράργυρο: ξιφίας, καρχαρίας και μεγάλος φρέσκος τόνος.
  • Βότανα και συμπληρώματα βοτάνων: το φασκόμηλο χρησιμοποιείται παραδοσιακά για να μειώσει το γάλα, χωρίς μελέτες που να το αποδεικνύουν, και δεν υπάρχουν στοιχεία για την ασφάλειά του στον θηλασμό. Καλύτερα να μην το πίνεις τακτικά. Πριν πάρεις οποιοδήποτε συμπλήρωμα βοτάνων, ρώτα τον γιατρό σου.
  • Κάπνισμα: ουσίες του τσιγάρου περνούν στο γάλα, και ο καπνός βλάπτει το αναπνευστικό του μωρού. Απόφυγε και το παθητικό κάπνισμα. Αν καπνίζεις και θέλεις να κόψεις, ζήτησε βοήθεια από τον γιατρό σου.
  • Γλυκαντικά: σε λογικές ποσότητες δεν έχει φανεί να βλάπτουν το μωρό.

Θηλασμός και κολικοί: πρέπει να κόψω τροφές;

Πολλές μαμάδες ακούνε να κόψουν όσπρια, λάχανο, κρεμμύδι ή γαλακτοκομικά για να μην έχει κολικούς το μωρό. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν χρειάζεται να κόψεις τροφές. Αν ο παιδίατρος υποψιαστεί αλλεργία, π.χ. στην πρωτεΐνη του αγελαδινού γάλακτος, οι αλλαγές γίνονται με δική του οδηγία.

Οι άσκοπες απαγορεύσεις κάνουν τη διατροφή σου φτωχότερη και τον θηλασμό πιο κουραστικό. Αν προσέξεις ότι μια συγκεκριμένη τροφή φαίνεται να ενοχλεί το μωρό, συζήτησέ το με τον παιδίατρο πριν την κόψεις.

Μπορώ να χάσω βάρος ενώ θηλάζω;

Ναι, σταδιακά και χωρίς αυστηρή δίαιτα. Πρώτα έρχεται η ενέργειά σου και ο θηλασμός· τα κιλά συνήθως φεύγουν πιο αργά απ’ ό,τι περιμένεις, και αυτό είναι φυσιολογικό.

Μια στερητική δίαιτα μπορεί να σε αφήσει χωρίς ενέργεια, να επηρεάσει την παραγωγή γάλακτος και να σου στερήσει θρεπτικά συστατικά που χρειάζεστε και οι δύο. Ο ρυθμός είναι διαφορετικός για κάθε γυναίκα. Αν θέλεις να χάσεις βάρος όσο θηλάζεις, ένα εξατομικευμένο πλάνο σε βοηθά να το κάνεις με ασφάλεια.

Πότε να ζητήσεις βοήθεια

  • Αν νιώθεις συνεχώς εξαντλημένη ή ζαλίζεσαι.
  • Αν δεν τρως ή δεν προλαβαίνεις να τρως για πολλές ώρες κάθε μέρα.
  • Αν ακολουθείς φυτοφαγική ή vegan διατροφή, γιατί χρειάζεσαι σίγουρα βιταμίνη B12 και ίσως άλλα συμπληρώματα.
  • Αν έχεις διαβήτη, θυρεοειδή ή άλλη πάθηση.
  • Αν θέλεις να χάσεις τα κιλά της εγκυμοσύνης χωρίς να επηρεαστεί ο θηλασμός.

Για ό,τι αφορά την υγεία τη δική σου ή του μωρού, συμβουλέψου πάντα τον γιατρό ή τον παιδίατρο. Αν θέλεις καθοδήγηση για τη διατροφή σου, δες πώς δουλεύουμε μαζί στη διατροφή στον θηλασμό, στο γραφείο στη Θεσσαλονίκη ή με online συνεδρίες. Αν είσαι ακόμα έγκυος, δες τη διατροφή στην εγκυμοσύνη.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο καφέ μπορώ να πίνω όταν θηλάζω;

Έως 200 mg καφεΐνης τη μέρα, δηλαδή περίπου 2 φλιτζάνια καφέ. Μέτρα και την καφεΐνη από τσάι, κόλα και σοκολάτα.

Χρειάζεται να παίρνω συμπληρώματα στον θηλασμό;

Όχι πάντα. Συχνά χρειάζεται βιταμίνη D, και κάποιες γυναίκες χρειάζονται σίδηρο, ιώδιο ή B12, π.χ. αν δεν τρως ζωικά τρόφιμα. Τα συμπληρώματα καλό είναι να τα παίρνεις με οδηγία γιατρού ή διαιτολόγου.

Ποιες τροφές βοηθούν στην παραγωγή γάλακτος;

Καμία τροφή δεν το εγγυάται. Το γάλα εξαρτάται κυρίως από τον συχνό θηλασμό. Η διατροφή σου βοηθά να έχεις ενέργεια: τρώγε τακτικά, αρκετά και πίνε νερό.

Μπορώ να τρώω ψάρι και θαλασσινά όταν θηλάζω;

Ναι, και καλό είναι, 2–3 φορές την εβδομάδα. Προτίμησε σαρδέλα, γαύρο, σολομό και σκουμπρί, και απόφυγε ξιφία, καρχαρία και μεγάλο φρέσκο τόνο.

Πρέπει να πίνω πολύ νερό για να έχω γάλα;

Όχι υπερβολικά. Πίνε όταν διψάς και έχε ένα ποτήρι νερό κοντά σου όταν θηλάζεις. Αν τα ούρα σου είναι ανοιχτόχρωμα, συνήθως πίνεις αρκετά.

Η διαιτολόγος Αποστολία Μπούμπα

Το άρθρο έγραψε η

Αποστολία Μπούμπα

Κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος στη Θεσσαλονίκη (MSc), Master Practitioner στις Διατροφικές Διαταραχές και την Παχυσαρκία (ΚΕΑΔΔ). Βοηθώ ανθρώπους στο γραφείο και online να βρουν μια σχέση με το φαγητό που κρατάει, χωρίς αυστηρές δίαιτες.

Γνώρισέ με  ·  Κλείσε ραντεβού

Πηγές

Τηλέφωνο

694 285 3962

Email

apostoliadietitian@gmail.com

Διεύθυνση

Βασιλέως Ηρακλείου 47, Θεσσαλονίκη