Η θυρεοειδίτιδα Χασιμότο αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες υποθυρεοειδισμού παγκοσμίως και ένα από τα πιο διαδεδομένα αυτοάνοσα νοσήματα. Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι άνθρωποι που λαμβάνουν αυτή τη διάγνωση δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη διατροφή, με σκοπό να βελτιώσουν τα συμπτώματά τους και την ποιότητα της ζωής τους. Παράλληλα, δεν είναι λίγα τα δεδομένα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο με αντικρουόμενες πληροφορίες: από αυστηρά πρωτόκολλα διατροφής που αποκλείουν τελείως κάποια τρόφιμα, μέχρι “θεραπευτικές δίαιτες” χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση. Αυτό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Υπάρχει πράγματι κάποια ειδική δίαιτα για τη θυρεοειδίτιδα Χασιμότο; Μπορούν συγκεκριμένα τρόφιμα να επηρεάσουν την λειτουργία του θυρεοειδούς ή την εξέλιξη της νόσου; Και, κυρίως, τι από αυτά υποστηρίζεται από την επιστημονική βιβλιογραφία;
Πριν απαντηθούν όλα τα παραπάνω ερωτήματα, είναι σημαντικότερο να κατανοήσουμε τι πραγματικά είναι η θυρεοειδίτιδα Χασιμότο, Αυτό θα μας βοηθήσει να αξιολογήσουμε ρεαλιστικά τον ρόλο της διατροφής, ως έναν υποστηρικτικό παράγοντα στη συνολική διαχείρισή της.
Τι είναι η νόσος του Hashimoto;
Η νόσος του Hashimoto είναι μια αυτοάνοση διαταραχή που επηρεάζει τον θυρεοειδή αδένα. Ο θυρεοειδής αδένας είναι πολύ κομβικός για την σωστή λειτουργία του οργανισμού, καθώς παράγει ορμόνες που βοηθούν στη ρύθμιση πολλών λειτουργιών στο σώμα. Μια αυτοάνοση διαταραχή είναι μια ασθένεια που προκαλείται από την επίθεση του ανοσοποιητικού συστήματος σε υγιείς ιστούς. Στη νόσο του Hashimoto, τα κύτταρα του ανοσοποιητικού προκαλούν τη θανάτωση των κυττάρων που παράγουν ορμόνες του θυρεοειδούς. Η ασθένεια συνήθως προκαλεί μείωση στην παραγωγή των ορμονών και αποτελεί την πιο κοινή αιτία εμφάνισης υποθυρεοειδισμού. Είναι γνωστή επίσης και ως θυρεοειδίτιδα Hashimoto, χρόνια λεμφοκυτταρική θυρεοειδίτιδα και χρόνια αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα.
Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι μια ασθένεια που μπορεί οποιοσδήποτε να εμφανίσει, ωστόσο η εμφάνιση της είναι πολύ συχνότερη σε γυναίκες μέσης ηλικίας. Βέβαια, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Μερικοί παράγοντες είναι οι εξής:
- Φύλλο: Οι γυναίκες μέσης ηλικίας είναι πιο επιρρεπείς στην εμφάνιση της θυρεοειδίτιδας Hashimoto.
- Ηλικία: Η μέση ηλικία είναι πιο άμεσα σχετιζόμενη με την εμφάνιση της νόσου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε άλλο στάδιο της ζωής.
- Ύπαρξη και άλλων αυτοάνοσων διαταραχών: Η πιθανότητα ανάπτυξης θυρεοειδίτιδας Χασιμότο αυξάνεται όταν συνυπάρχουν και άλλες αυτοάνοσες διαταραχές όπως είναι η κοιλιοκάκη, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο ερυθηματώδης λύκος και άλλα.
- Οικογενειακό ιστορικό και γενετική προδιάθεση: Όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό με άλλες αυτοάνοσες ασθένειες, ή με προβλήματα στον θυρεοειδή, τότε αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης.
- Εγκυμοσύνη: Κατά την εγκυμοσύνη συμβαίνουν κάποιες τυπικές αλλαγές στην λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτές μπορεί να αποτελέσουν έναν παράγοντα εμφάνισης θυρεοειδίτιδας Χασιμότο μετά την εγκυμοσύνη.
- Υπερβολική πρόσληψη ιωδίου: Η αυξημένη πρόσληψη ιωδίου μέσω διατροφής, μπορεί να πυροδοτήσει την εμφάνιση της νόσου σε άτομα που ανήκουν ήδη σε κατηγορία αυξημένου κινδύνου. Τροφές πλούσιες σε ιώδιο είναι: το ιωδιούχο αλάτι, τα θαλασσινά και οι γαρίδες, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά και τα φύκια (nori).
Συμπτωματολογία:
Η εξέλιξη της νόσου γίνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνο. Τα συμπτώματα που υποδηλώνουν μη ομαλή λειτουργία του θυρεοειδούς είναι πολύ κοινά και με άλλες παθολογικές καταστάσεις και αυτοάνοσα νοσήματα, επομένως χρειάζεται τακτικός προληπτικός έλεγχος αν παρατηρηθεί κάτι από τα παρακάτω:
- Κούραση και νωθρότητα
- Αυξημένη ευαισθησία στο κρύο
- Υπνηλία
- Ξηρότητα του δέρματος
- Δυσκοιλιότητα
- Μυϊκή αδυναμία
- Μυϊκοί πόνοι, ευαισθησία και δυσκαμψία
- Πόνος και δυσκαμψία στις αρθρώσεις
- Ακανόνιστη ή υπερβολική έμμηνος ρύση
- Κατάθλιψη
- Προβλήματα μνήμης και συγκεντρωσης
- Οίδημα του θυρεοειδούς (βρογχοκήλη)
- Πρησμένο πρόσωπο
- Εύθραυστα νύχια
- Τριχόπτωση
- Διεύρυνση της γλώσσας
Σχέση σωματικού βάρους και θυρεοειδίτιδας Hashimoto
Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto φαίνεται να συνδέεται στενά με το σωματικό βάρος και τη μεταβολική υγεία, καθώς η παχυσαρκία δεν αποτελεί μόνο αποτέλεσμα της νόσου, αλλά και πιθανό επιβαρυντικό παράγοντά της. Ο αυξημένος λιπώδης ιστός δεν αποτελεί απλώς αποθήκη ενέργειας, αλλά ένα ενεργό ενδοκρινικό όργανο που εκκρίνει φλεγμονώδεις κυτοκίνες και ορμόνες, όπως η λεπτίνη, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και να αυξήσουν την αυτοάνοση αντίδραση κατά του θυρεοειδούς. Ταυτόχρονα, η παρουσία αντίστασης στην ινσουλίνη και χρόνιας χαμηλόβαθμης φλεγμονής, που σχετίζονται άμεσα με την παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο, δημιουργούν ένα μεταβολικό περιβάλλον που ευνοεί την εμφάνιση ή την επιδείνωση της νόσου. Από την άλλη πλευρά, η θυρεοειδίτιδα Hashimoto, ειδικά όταν συνοδεύεται από υποθυρεοειδισμό, μπορεί να οδηγήσει στην μείωση του βασικού μεταβολικού ρυθμού, αυξημένη κατακράτηση υγρών και ευκολότερη πρόσληψη σωματικού βάρους. Έτσι ενισχύεται ο φαύλος κύκλος μεταβολικών και ορμονικών διαταραχών. Επιπλέον παρατηρείται συχνά ένα μεταβολικό προφίλ με αυξημένο κοιλιακό λίπος, διαταραχές στα επίπεδα λιπιδίων και χοληστερόλης και μειωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη. Έτσι, ο στόχος της διατροφής στην θυρεοειδίτιδα Χασιμότο δεν περιορίζεται μόνο στον έλεγχο του σωματικού βάρους, αλλά και στη βελτίωση της μεταβολικής υγείας, στην υποστήριξη της ορμονικής ισορροπίας και στην μείωση της φλεγμονής, βελτιώνοντας την πηγή αυτού του μεταβολικού φαύλου κύκλου.
Διατροφή και Χασιμότο:
Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η θυρεοειδίτιδα Χασιμότο είναι ένα πολυπαραγοντικό αυτοάνοσο νόσημα, στο οποίο εμπλέκονται γενετικοί, ανοσολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη δίαιτα που να ταιριάζει σε όλους ή να μπορεί να ανατρέψει την κατάσταση. Ωστόσο, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες στη διαχείριση της νόσου.
Η διατροφική υποστήριξη στην θυρεοειδίτιδα Χασιμότο δίνει έμφαση στη συνολική ποιότητα της διατροφής και στην επάρκεια βασικών θρεπτικών συστατικών. Ιδιαίτερο ρόλο φαίνεται να έχουν ορισμένα μικροθρεπτικά στοιχεία όπως:
- Σελήνιο
- Ψευδάργυρος
- Σίδηρος
- Βιταμίνη D
Τα παραπάνω μικροθρεπτικά στοιχεία συμβάλλουν τόσο στη φυσικη λειτουργία του θυρεοειδούς, όσο και στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού. Ελλείψεις σε αυτά τα συστατικά ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την πορεία της νόσου, γι’αυτό και η αξιολόγησή τους είναι πολύ σημαντική.
Ποια τρόφιμα είναι πλούσια στα παραπάνω θρεπτικά συστατικά;
- Σελήνιο: Καρύδια Βραζιλίας, Τόνος, Σαρδέλες, Αυγά, Κοτόπουλο, Δημητριακά ολικής άλεσης
- Ψευδάργυρος: Στρείδια, Κόκκινο κρέας, Κοτόπουλο, Ρεβύθια, Φακές, Κολοκυθόσποροι, Ξηροί καρποί
- Σίδηρος: Κόκκινο κρέας, Συκώτι, Κοτόπουλο, Ψάρια, Φακές, Σπανάκι, Ρεβύθια, Φασόλια, Δημητριακά ολικής άλεσης
- Βιταμίνη D: Λιπαρά ψάρια, Αυγά (ιδιαίτερα ο κρόκος), Λιπαρά ψάρια, Συκώτι, Μανιτάρια
Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη σύνδεση μεταξύ εντέρου και θυρεοειδούς, γνωστή και ως “άξονας εντέρου- θυρεοειδούς”. H διατροφή επηρεάζει άμεσα το μικροβίωμα του εντέρου, το οποίο με τη σειρά του παίζει ρόλο στη λειτουργία του ανοσοποιητικού. Μετά από έρευνες φάνηκε ότι άτομα με θυρεοειδίτιδα Χασιμότο είναι πιθανό να εμφανίσουν δυσβίωση του εντερικού μικροβιώματος. Επομένως, η υποστήριξη του εντερικού μικροβιώματος με μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, προβιοτικά και πρεβιοτικά, μπορεί να επηρεάσει έμμεσα τη φλεγμονή και την αυτοάνοση δραστηριότητα.
Η σχέση της γλουτένης με τη θυρεοειδίτιδα Hashimoto αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης, χωρίς ωστόσο να υπάρχει καθολική σύσταση για αποφυγή της σε όλους τους ασθενείς. Τα επιστημονικά δεδομένα επισημαίνουν ότι η απομάκρυνση της γλουτένης μπορεί να είναι χρήσιμη σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως λόγω πιθανών ανοσολογικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ της γλιαδίνης και των θυρεοειδικών αντιγόνων. Παρόλα αυτά, νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η δίαιτα ελεύθερη γλουτένης δεν οδηγεί απαραίτητα σε βελτίωση των θυρεοειδικών ορμονών ή των αντισωμάτων σε άτομα χωρίς κοιλιοκάκη ή ευαισθησία στη γλουτένη, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί ακόμη και να επηρεάσει αρνητικά την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών όπως η βιταμίνη D . Για τον λόγο αυτό, η αποφυγή της γλουτένης δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται οριζόντια, αλλά να εξατομικεύεται, λαμβάνοντας υπόψη τη συνολική κλινική εικόνα, τη συνύπαρξη κοιλιοκάκης και τις διατροφικές ελλείψεις. Η σύγχρονη προσέγγιση δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη συνολική αντιφλεγμονώδη διατροφή και στην κάλυψη των μικροθρεπτικών αναγκών, παρά στον γενικευμένο αποκλεισμό τροφίμων.
Η αντιοξειδωτική διατροφή αποτελεί βασικό πυλώνα στη διατροφική υποστήριξη της θυρεοειδίτιδας Hashimoto, καθώς η νόσος συνδέεται με αυξημένο οξειδωτικό στρες και χρόνια φλεγμονή. Στο άρθρο αναδεικνύεται ότι μικροθρεπτικά συστατικά όπως το σελήνιο, ο ψευδάργυρος, ο σίδηρος και οι βιταμίνες A, C και E συμμετέχουν ενεργά τόσο στη σύνθεση και ενεργοποίηση των θυρεοειδικών ορμονών όσο και στην αντιοξειδωτική άμυνα του οργανισμού . Παράλληλα, η βιβλιογραφία δείχνει ότι το οξειδωτικό στρες παίζει ρόλο στην καταστροφή του θυρεοειδικού ιστού, γεγονός που καθιστά τη διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά ιδιαίτερα σημαντική ως υποστηρικτική παρέμβαση . Η επαρκής πρόσληψη αντιοξειδωτικών μέσω φρούτων, λαχανικών, καλών λιπαρών (όπως τα ω-3) και τροφών πλούσιων σε σελήνιο φαίνεται να συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονής και πιθανώς στη μείωση των αντιθυρεοειδικών αντισωμάτων, όπως υποστηρίζεται και από μετα-αναλύσεις για το σελήνιο . Συνεπώς, μια διατροφή μεσογειακού τύπου, πλούσια σε φυτικά τρόφιμα και αντιοξειδωτικά στοιχεία, δεν αποτελεί θεραπεία, αλλά έναν σημαντικό σύμμαχο στη διαχείριση της νόσου.
Συνοψίζοντας, η διατροφική προσέγγιση στο Hashimoto δεν βασίζεται σε περιορισμούς και «απαγορεύσεις», αλλά σε μια ισορροπημένη, ποιοτική και εξατομικευμένη διατροφή. Η κάλυψη των θρεπτικών αναγκών, η υποστήριξη του εντερικού μικροβιώματος και η προσαρμογή στις ανάγκες του κάθε ατόμου αποτελούν τη βάση για μια πιο αποτελεσματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη διαχείριση της νόσου.
Βιβλιογραφία:
Nutrition and thyroid disease – PubMed
Autoimmune Thyroid Disorders: The Mediterranean Diet as a Protective Choice – PubMed
Nutritional Management of Thyroiditis of Hashimoto – PMC
Hashimoto’s disease – Symptoms & causes – Mayo Clinic
Phone
+30 6942853962
apostoliadietitian@gmail.com
Address
Βασιλέως Ηρακλείου 47, Θεσσαλονίκη