Διατροφή για χοληστερίνη σε παιδιά: 5 tips & 5 λάθη που κάνουν συχνά οι γονείς

Διατροφή για χοληστερίνη σε παιδιά: 5 tips & 5 λάθη που κάνουν συχνά οι γονείς

Ακούγοντας για αυξημένη χοληστερίνη πολλές φορές σκεφτόμαστε μεγαλύτερες ηλικίες. Όμως η υψηλή χοληστερίνη δεν αφορά μόνο ενήλικες. Σύμφωνα με διεθνή δεδομένα, η υπερχοληστερολαιμία μπορεί να εμφανιστεί ήδη από την παιδική ηλικία, ιδιαίτερα όταν υπάρχει οικογενειακή κληρονομικότητα σε συνδυασμό με ανθυγιεινή διατροφή για παιδιά και μειωμένα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας. Η παιδική χοληστερίνη δεν είναι ένα σπάνιο φαινόμενο. Με βάση τα επιστημονικά δεδομένα, ένα σημαντικό ποσοστό  παιδιών και εφήβων εμφανίζει δυσλιπιδαιμία και μάλιστα, χωρίς εμφανή συμπτώματα. Ο προληπτικός έλεγχος και η έγκαιρη διατροφική παρέμβαση έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να μειώσει τα επίπεδα LDL-χοληστερόλης. Η πρόληψη της παιδικής χοληστερίνης έχει μεγάλη σημασία, καθώς κατά αυτόν τον τρόπο μπορεί να προληφθεί η εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων και αθηροσκλήρωσης αργότερα στην ενήλικη ζωή. Το άρθρο αυτό αποτελεί έναν πρακτικό οδηγό διατροφής για χοληστερίνη σε παιδιά, με έμφαση στην υγιεινή διατροφή παιδιών και στη μακροχρόνια καρδιαγγειακή υγεία.

Τι είναι η χοληστερίνη και γιατί αφορά τα παιδιά;  

Η χοληστερίνη είναι μια ουσία απαραίτητη για τον οργανισμό, η οποία συμμετέχει σε πολλές βιολογικές και μεταβολικές διαδικασίες όπως είναι η σύνθεση ορμονών, βιταμινών και κυτταρικών μεμβρανών. Υπάρχουν δύο τύποι χοληστερόλης. Το σύνολο τους περιγράφεται από την ολική χοληστερόλη που ουσιαστικά είναι το συνολικό επίπεδο χοληστερόλης στο αίμα και των δύο επιμέρους τύπων, της LDL και της HDL χοληστερόλης. Η LDL-χοληστερόλη συχνά αποκαλείται «κακή», καθώς η αύξηση των επιπέδων της συμβάλλει στην εναπόθεση λίπους στα τοιχώματα των αρτηριών και των αγγείων, οδηγώντας πολλές φορές στον σχηματισμό αθηροσκληρωματικών πλακών και θρόμβων στο αίμα. Η HDL-χοληστερόλη είναι γνωστή στους περισσότερους ως «καλή» , αφού η βασική της λειτουργία είναι να απομακρύνει την περίσσεια της χοληστερίνης από την κυκλοφορία του αίματος.

 Η κατάσταση κατά την οποία τα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης ή της LDL- χοληστερόλης είναι αυξημένα, ονομάζεται υπερχοληστερολαιμία. Κάποιες φορές όταν υπάρχει παιδική χοληστερίνη μπορεί να οφείλεται στην οικογενή υπερχοληστερολαιμία. Η οικογενής υπερχοληστερολαιμία είναι μια κληρονομική, γενετική διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα LDL-χοληστερόλης που υπάρχουν από την γέννηση.

Η πρόληψη είναι πολύ σημαντική από την παιδική κιόλας ηλικία, ιδιαίτερα αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακών νοσημάτων ή αυξημένης χοληστερόλης, αφού μπορεί να αποτελέσει την έναρξη της αθηρωματικής διαδικασίας και να εξελίσσεται σιωπηλά. Διάφοροι οργανισμοί όπως η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (American Heart Association) και η Παιδιατρική Ενδοκρινολογική Εταιρεία (Pediatric Endocrine Society) προτείνουν προληπτικό έλεγχο από την ηλικία των 2 μόλις ετών, έως και την ηλικία των 10 ετών, αλλά και επανέλεγχο στις ηλικίες των 17-21 ετών.

Παρακάτω ακολουθούν πρακτικά tips για καθημερινές συνήθειες, αλλά και μερικά συχνά λάθη που μπορεί να κάνουν οι γονείς, ώστε να βοηθήσουν το παιδί τους να διατηρεί υγιή επίπεδα χοληστερίνης.

5 tips διατροφής για χοληστερίνη σε παιδιά

• Προτιμήστε τα «καλά» λιπαρά και μειώστε τα κορεσμένα και trans λιπαρά: Η αντικατάσταση των κορεσμένων λιπαρών που βρίσκονται σε λιπαρά κρέατα, πλήρη γαλακτοκομικά και επεξεργασμένα τρόφιμα, με μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα που τα βρίσκουμε στο ελαιόλαδο, στους ξηρούς καρπούς και στα λιπαρά ψάρια, έχει αποδειχθεί ότι συμβάλλει σημαντικά στην μείωση της LDL-χοληστερίνης. Από την άλλη, τα trans λιπαρά έχουν ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα από τα μονοακόρεστα και πολυακόρεστα, αυξάνοντας σημαντικα την LDL. Σύμφωνα με διεθνής διατροφικές οδηγίες, τα «καλά» λιπαρά πρέπει να καλύπτουν το 25-30% των ημερησίων θερμιδικών αναγκών και τα trans λιπαρά να αποφεύγονται πλήρως
• Αυξήστε τις φυτικές ίνες στην καθημερινή διατροφή του παιδιού: Τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά ολικής άλεσης πρέπει να αποτελούν τα βασικά τρόφιμα σε μια διατροφή για χοληστεερίνη σε παιδιά, αλλά και γενικότερα σε μια υγιεινή διατρφή παιδιών. Η επίδραση των φυτικών ινών που περιέχονται στα παραπάνω τρόφιμα στη χοληστερίνη είναι ιδιαίτερα ευεργετική στη διατήρηση των φυσιολοκών επιπέδων της. Οι υδατοδιαλυτές φυτικές ίνες μειώνουν την απορρόφηση της χοληστερίνης στο έντερο και σχετίζονται με χαμηλότερα επίπεδα LDL χοληστερόλης.
• Επιλέξτε γαλακτοκομικά με κατάλληλη περιεκτικότητα σε λιπαρά: Η πρόσληψη ασβεστίου μέσω των γαλακτοκομικών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά είναι κομβική για τη σωστή οστική ανάπτυξη και υποστήριξη στα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού.  Όμως, μετά την ηλικία των 2 ετών, οι επιστημονικές οδηγίες επιτρέπουν τη σταδιακή μετάβαση σε ημίπαχα γαλακτοκομικα σε παιδιά με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, χωρίς να διακυβέβεται η ανάπτυξή τους. 
• Χρησιμοποιήστε ψύλλιο ως φυσικό σύμμαχο για τη χοληστερίνη: Ένα αρκετά καινοτόμο tip για τη διαχείρηση της παιδικής χοληστερίνης αποτελεί το ψύλλιο. Αυτή η υδατοδιαλυτή ίνα, έχει αποδειχθεί ότι όταν προστίυεται σε μια παιδική δίαιτα που ακολουθεί τις οδηγίες για μείωση χοληστερόλης, συνεισφέρει πολύ αποτελεσματικά στη μείωση τοσο της ολικής, όσο και της LDL χοληστερόλης. Οι ίνες ψυλλίου διαλυμένες σε νερό έχουν αποδειχθεί οτι είναι καλά ανεκτές και ασφαλείς για παιδιά και εφήβους με υπερχοληστερολαιμία, από 2 ετών και άνω. Οι συνιστώμενες δόσεις είναι 6g/μέρα για παιδιά 2-12 ετών και 12g/ μέρα για παιδιά 12 ετών και άνω.
• Διατηρήστε τη σωστή διατροφή σε οικογενειακό επίπεδο: Τα παιδιά δεν τρώνε μόνα τους. Όταν υπάρχει μια πιο συγκεκριμένη διατροφή που πρέπει να ακολουθήσου, είναι πολύ πιο αποτελεσματικό όταν το βλέπουν να υιοθετείται και από την υπόλοιπη οικογένεια. Έτσι και είναι πιο εύκολο για το παιδί, πυ κατά βάση μιμείται τις διατροφικές συνήθειες των γονιών, αλλά και ολόκληρη οικογένεια ακολουθεί μια ισορροπημένη διατροφή ενδεικτική για την πρόληψη καρδιαγγειακών ασθενειών και αθηρωμάτωσης.

5 συχνά λάθη των γονιών:

• Συχνή χρήση επεξεργασμένων παιδικών τροφίμων: Πολλά τρόφιμα που προορίζονται για παιδική κατανάλωση όπως είναι τα δημητριακά πρωινού, διάφορες μπάρες και έτοιμα συσκευασμένα σνακ, περιέχουν υψηλά ποσοστά κορεσμένων λιπαρών, ζάχαρης και αλατιού, που έχει αποδειχθει ότι η άλλόγιστη κατανάλωση τους σχετίζεται με αύξηση των επιπέδων της LDL. Η αντικατάσταση τους με σπιτικά σνακ ή φυσικά, μη επεξεργασμένα τρόφιμα, μειώνει τον κίνδυνο.
• Παράλειψη του πρωινού στη διατροφή των παιδιών: Η παράλειψη του πρωινού έχει συνδεθεί με δυσμενές λιπιδαιμικό προφίλ και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Ένα ισορροπημένο πρωινό, πλούσιο σε πρωτείνες, υδατάνθρακες και φρούα ή λαχανικά, βοηθά στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων χοληστερίνης στα παιδιά.
• Παράβλεψη της ποιότητας των παιδικών ροφημάτων: Η κρυμένη ζάχαρη που υπάρχει σε παιδικά ροφήματα όπως είναι οι χυμοί, τα σοκολατούχα ροφήματα, τα smoothies, επιβαρύνουν το λιπιδαιμικό προφιλ των παιδιών. Θέλει προσοχή και έλεγχο, τόσο στον εντοπισμό συστατικών στην ετικέτα τροφίμων που δυσχαιρένουν την κατάσταση, όσο και στη συχνότητα κατανάλωσης τους. 
• Πεποίθηση ότι το φυσιολογικό βάρος αποκλείει δυσλιπιδαιμία: Η αυξημένη χοληστερίνη μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και σε παιδιά με φυσιολογικό βάρος, ειδικότερα σε περιπτώσεις οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας. Είναι πολύ σημαντικό, όταν υπάρχει η προδιάθεση, να μην παραλείπονται οι προληπτικοί έλεγχοι καθώς όπως αναλύθηκε και παραπάνω, οι συνέπειες της αυξημένης χοληστερίνης μπορούν να παραμείνουν σιωπηλές για πολύ καιρό. Χωρίς να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν.

•  Εστιάση μόνο στη διατροφή: Η φυσική δραστηριότητα έχει την ίδια σημασία με την υγιεινή διατροφή για χοληστερίνη στα παιδιά και αποτελεί βασικό κομμάτι αντιμετώπισης της παιδικής υπερχοληστερολαιμίας. Η φυσική άσκηση μπορεί να έχει θετική επίδραση στην λεγόμενη «καλή», HDL χοληστερόλη. Τα παιδιά θα πρέπει τουλάχιστον 60 λεπτά την ημέρα να βρίσκονται σε σκηση/ κίνηνιση, είτε μέσω ελεύθερου παιχνιου, είτε κάνοντας ποδήλατο, είτε κάνοντας κάποιο άθλημα.

Τι να θυμούνται οι γονείς

Η αυξημένη χοληστερίνη στα παιδιά δεν είναι σπάνια και συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα, γεγονός που καθιστά την πρόληψη ιδιαίτερα σημαντική. Η υγιεινή διατροφή παιδιών, με έμφαση στην ποιότητα των λιπαρών, στις φυτικές ίνες και στα λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη ρύθμιση της παιδικής χοληστερίνης. Οι αλλαγές αυτές είναι πιο αποτελεσματικές όταν εφαρμόζονται σε οικογενειακό επίπεδο και συνοδεύονται από επαρκή φυσική δραστηριότητα. Τέλος, η συνεργασία με παιδίατρο και διαιτολόγο διασφαλίζει ότι κάθε παρέμβαση είναι ασφαλής, εξατομικευμένη και σύμφωνη με τις επιστημονικές οδηγίες.

Βιβλιογραφία

Hypercholesterolemia – Pediatric Endocrine Society

Nutritional Management of Pediatric Dyslipidemia – Endotext – NCBI Bookshelf

Paediatric guidelines for lipid reduction – PubMed

Soluble fiber enhances the hypocholesterolemic effect of the step I diet in childhood – PubMed

Dietary intervention for children and adolescents with familial hypercholesterolaemia – PubMed

Pediatric Dyslipidemia – StatPearls – NCBI Bookshelf